Jon Arretxe, página 2 de 4

Jon Arretxe es conocido por sus viajes a lo largo y ancho del mundo y, sobre todo, por los hermosos trabajos literarios que escribe a su regreso. Podríamos definir El sur de la memoria como un libro de viaje. Sin embargo, el lector pronto se percatara de que es bastante mas que eso. En realidad, se trata de una novela de amor y misterio que combina dos planos, uno situado en occidente y el otro en oriente. El protagonista marcha hasta el otro extremo del mundo, al Nepal y al norte de la India, sin tener muy claros sus objetivos. Busca conocerse mejor a si mismo y, sobre todo, busca respuestas a las multiples preguntas e inquietudes que bullen en su interior y le impiden vivir en paz. En esa busqueda, descubrira el budismo y el hinduismo, aprendera de los monjes y de los monasterios, pero tambien de su contacto con el pueblo llano. Poco a poco ira encontrando indicios que le llevaran a conclusiones inesperadas y que iran tejiendo la trama principal de El sur de la memoria.

Beldurrezko hamaika ipuinek osatzen dute liburu harrigarri hau, non gizakiaren alderik ezkutuenak, sinesgaitzenak eta maltzurrenak agerian geratzen diren. Jon Arretxek jauzi nabarmena egin du lan berri honetan, baina bere betiko erremintak erabili ditu horretarako: kontatzeko modu zuzena, ironia, ezusteak eta paisaia exotikoak... Hori dena erabili du basauritarrak, maisuki erabili ere, aspaldian egin duen lanik biribilena gauzatzeko. Ipuin klaustrofobikoak aurkituko ditu irakurleak hemen, istorio odoltsuak eta sinestezinak, magia eta abentura nahasian, pertsonaia korapilatsuak, muturrekoak batzuk, hurbil-hurbilekoak besteak... Bidaia liburuak alde batera utzi eta ipuingintzan sartu da buru-belarri aurten Basauriko idazlea, eta beldurra, izua aukeratu du kontakizunen hari moduan. Aldartearen arabera, egoeraren arabera aukeratzen ditu bere liburuetako gaiak Arretxek, eta oraingoan beldurrezko zerbait idazteko gogoak bultzatuta eragin dio imajinazioari. Barruko harra zirin horrek bultzatuta beldur mota desberdinak landu ditu Sustrai beltzak liburuan, misterioa erantsiz, kontakizunak munduko leku desberdinetan kokatuz, Mendebaldean nahiz Ekialdean, ezagutu dituen egoera, pertsonaia eta paisaia errealak aprobetxatuz fikzioa sortzeko. Beldurraren arloan ez da erraza originala izatea, baina, hala ere, Arretxe saiatu da irakurlea harrituko duten istorioak asmatzen, eta ipuin guztiek dute tentsio hori, xarma kilikagarri hori. Beldurrezkoak aspalditik ditu gustuko bidaiariak, irratiko narrazio beltzak entzuten zituenetik, Poe-ren ipuin goibel eta misteriotsuak irakurri zituenetik, eta zineman ere beste horrenbeste: beldurrezko filmak beti izan dira bereziak idazlearentzat. Beldurra definitzen ere ausartzen da, akaso noiz edo noiz sentitu duelako (nork ez): Gogoko sentiera bat dela esango nuke, azkenean pasatu egiten bada. Izuaren osteko sentsazioa oso atsegina da.

BURKINA FASÓ ("la tierra de los incorruptibles") es un estado de çfrica occidental, llamado antes Alto Volta. Tiene una superficie de 274.200 kilómetros cuadrados y una población de aproximadamente 11 millones de habitantes. Solo la capital Uagadugu y Bobo-Diulasso superan los 100.000 habitantes. La agricultura, practicada segun sistemas primitivos, ocupa al 90% de la poblacin activa. Su actual territorio fue conquistado por tropas francesas hacia finales del siglo XIX, y no se independizo hasta 1960. Tras varios golpes de estado, Burkina Faso se consolido como republica. Esta considerado como uno de los paises ms pobres del mundo. Hasta alli viajo el escritor vasco Jon Arretxe, y este libro recoge todas aquellas vivencias, aunque contadas a traves de los propios habitantes del remoto pais, que son los verdaderos protagonistas. Arretxe cede la palabra a todas aquellas personas que se va encontrando en el camino, gentes que sobreviven de forma dispar, tratando de buscar una salida que no siempre es facil, y que, a pesar de todo, guardan una abierta sonrisa para regalarsela al viajero perplejo. El escritor recoge experiencias y sensaciones, dejando para otra ocasion los analisis socio-politicos, las criticas y los enjuiciamientos moralistas. Arretxe introduce al lector en Africa a traves de la historia de una niña repudiada por su padre (Aisha), que mas tarde fue apartada de su madre y que crecio en condiciones adversas. Aisha es una griot, una artista, una excelente bailarina que se ha instalado entre nosotros, una cara mas de las muchas que van llegando al Viejo Continente, una Europa que tiene que acostumbrarse a la nueva realidad, la de la inmigracion.

Jon Arretxe recobra en este libro la naturaleza del viaje: partir para volver renovado. El viajero se afirma en su cuaderno de viaje y Jon Arretxe se entrega a esa realidad enteramente. Escribe sobre la marcha; con la tierra en una mano y con la otra levantando el cielo hasta la estatura del ser humano. En esta particular y veridica cronica de imprevistos, Jon Arretxe fija, tanto el punto de salida como el de vuelta, en Africa, y nos ofrece, a la velocidad de su bicicleta, una vision esencial de las circunstancias internas de la politica, la cultura y la sociedad africanas; lo visible y lo secreto de un continente que nos desborda y estremece a traves de la experiencia y el propio lenguaje del autor.

Azken urteotan Touréren sagan zentratuta egon ondoren, guztiz bestelako nobela beltza dakarkigu oraingo honetan Jon Arretxek. Hiri handietako lunpen guneak alde batera utzita, egileak fabulatu duen trama berria bera bizi izandako hiru herrietan garatuko da: Basaurin, Gasteizen eta Arbizun. Eta etorkin, etxegabe, prostituta edo bestelako biztanle zaurgarrien ordez, negozio aitorrezinetan diharduten bertoko aberats eskrupulugabeek hartuko dute protagonismoa.Arbizuko hestebete-lantegi batean gertatzen den txistor lapurreta misteriotsua da abiapuntua, eta hortik aurrera umore klabean idatzitako trama beltza dator, oso beltza, erritmo bizikoa, elkarrizketa ugarikoa, tarantinoar estetikakoa.Txerriak eta loreak ezohiko nobela da, laburra eta pertsonaia bereziez hornitua: Zuriñe Ruiz de Gordoa gasteiztar mandatugile bitxia, Gabriel Abrisketa basauriar enpresari ustela, Fermin Bakaikoa arbizuar txistorgile iluna... Harridura, dibertimendua eta ustekabeak ziurtatuta daude.

Xake Mate eleberri laburra da luzeraz, baina indartsua sortzen duen giroz eta intentsitatez. Nobela laburrentzako Agustin Zubikarai I. Saria irabazi duen lan honek II. Mundu-Gerraren osteko Alemaniara garamatza, bertako hiri porrokatu batean batean bizi baita pertsonai nagusi eta kontalaria: mutiko bakarti bat, gerrako miseritan hanka bat galdu eta gurpil-aulki batean dabilena. Isaeraz isil eta lotsatia, ez du interesik ez erreztasunik bere adinkideekin harremanetan sartzeko, eta xake-jojoan bilatuko du beharrezko aterpea. Hala, xakea bihurtuko du ez bakarrik denbora-pasa, baizik mundua ulertzeko modu, eta geroxeago baita borrokarako eskola ere. Trama sendo eta ongi egituratua asmatu du egileak, gerraosteko penizilina-kontrabandoa dagoela erdi-erdian, eta inguruan, berriz, Angela neskato aingerutiarra.

Trama paralelo batzuek osatzen dute umorea eta gordintasuna konbinatzen dituen nobela beltz hau: Palankako klub bateko prezio susmagarriak, trafikatzaileen arteko istiluak, adin txikiko prostituta baten desagerpena, kaputxadun talde baten jipoi eta hilketak Dena dela, nobelako ardatz nagusia Toure da, Bilboko San Frantzisko auzoan bizi den etorkin afrikarra. Ogibidea bilatzen behartuta, gezurrezko igarle gisa saiatuko da lehenik eta, pixkanaka, kasu eta proposamen bitxiak sortzen joango zaizkio.

Paterak abiatzeko zain dauden bitartean, eguneko azken ferrya heldu da Tangerko portura. Bidaiari bat nabarmentzen da iritsi berrien artean, medina zaharrerantz pauso finkoz doan gizon bakarti bat. Ondo ezagutzen du ingurunea, eta badaki nora doan eta zein den bere betebeharra. Bien bitartean, alderdi zaharreko kalexka labirintikoetan urrundik etorritako mila arima alderrai pilatzen dira. Asko hor preso geratu dira, ez aurrera ez atzera; beste batzuek oraindik eusten diote esperantzari. Moussa gaztea da azken hauetariko bat. Malin utzi zuen familia, Europa helmuga, eta ez dago prest etxera esku hutsik itzultzeko, ez du amore emango paradisura eraman lezakeen azken saiakera burutu gabe. Fatima ere bigarren talde horretakoa da eta eguneroko borrokan dihardu biziraupenaren alde, Rif-etik, familiak arbuiatuta, alaba txikia bizkarrean alde egin behar izan zuen momentutik. Fatima, Moussa eta gizon heldu berriaren bideak Tangerko medinan gurutzatuko dira, heriotza zain dagoen karrika estu eta ilunenen artean.Bamako da nobela honen bigarren kokagunea. Hango giroa, ostera, erabat desberdina da. Han harmonia da nagusi, batez ere patio tradizional bateko biztanle ugarien artean. Baina dena aldatuko da emakume zuri bat, argazki bat eskuan, iristen den momentutik aurrera.Tangerko ametsak (Erein argitaletxea, Uzta Gorria bilduma) nobela beltza da, baina genero honen ohiko ezaugarriak bidaiarekin konbinatzen ditu. Ohi duen bezala, Jon Arretxe idazleak toki kilikagarrietara eramango gaitu bere obrarekin, bai geografiari bai kulturari dagokionez. Lehenago Lisboara eraman gintuen Fatum-ekin (2008); eta gero Istanbul, Kurdistan eta Munichera Xahmaran-ekin (2009). Oraingo honetan Bamako eta Tangerren artean gauzatuko da trama, Afrika Beltzaren eta Europako kosta begi bistan daukan hiri marokoarraren artean. Eta hiri eder horretako kaleen galtzada-harri gogorraren kontra tupust egingo dute hainbat lagunen ametsek.

612 euros, la renta de garantía de ingresos de la que dependen tantas familias, es el título de la segunda entrega de la saga del detective Touré. Respetado por sus compatriotas, vigilado por la policia y deseado por las mujeres blancas, el desplazado Toure sobrevive realizando trabajos de lo mas variopintos. En esta ocasion, tras recibir la visita de un supuesto familiar, se vera envuelto en una serie de absurdas vicisitudes donde, para franquearlas, tendra que poner a prueba todo su ingenio detectivesco.El autor y trotamundos, Jon Arretxe, realiza aqui un periplo al interior de ese submundo que engloba a los sin papeles, y que permanece oculto en nuestro universo de blancos, para contarnos la cruda realidad de quienes son y como viven sus moradores.Una novela escrita con un lenguaje divertido y un ritmo trepidante, donde los golpes de efecto se encadenan uno tras otro atrapando al lector hasta su conclusion.

Bueltan da Toure, San Frantzisko auzoko detektibe berezia, bizilagun afrikarrentzat agurgarria, emakume zurientzat desiragarria eta polizientzat mespretxagarria. Bolada txar batetik pasatzen ari den momentuan ustezko anaia baten bisita jasoko du bere patera-pisuan, lekua egingo dio afrikar abegiaren izenean eta, erabaki horren erruz, arazo larriak sortuko zaizkio, lapurreta, droga-trafiko eta hilketa kasuetan belarrietaraino nahastuko dutenak.19 Kamera arrakastatsuaren ondoren dator 612 Euro. Toureren sagako bigarren nobela hau ere Euskal Herriko ghettorik handienean kokatuta dago, Bilboko San Frantziskon. 612 euro instituzioek behartsuenei hilero ematen dieten kopurua da, sanfrantziskotar askoren esperantza bizirik irauteko.Gordintasuna eta umorea konbinatuz, Jon Arretxek erritmo biziko eleberria eraiki du, irakurlea lehen orrialdetik harrapatu eta amaiera arte oharkabean daramana.

Terrorearen generoa landu du oraingoan Arretxek, hamaika istorio beldurgarri biltzen dituen ipuin liburu honekin. Hilketa odoltsuak aurkituko ditugu batean, zomorroak ilunpean bestean, ulertu ezinezko gaiztakeria eta krudelkeria hurrengoan Izugarrikeria horien gertalekuak, berriz, munduko hainbat txoko izan litezke: Marrakex, Siberia, Amazonia, Lahore, Varanasi baina baita aireportu aseptiko bat, edo norberaren atariko etxe arrunt bat ere, ikarak nonahi eta noiznahi harrapa gaitzake-eta, ustekabean gehienetan.

Alguien está "limpiando" las zonas sórdidas de Lisboa: viejas prostitutas, yonquis, mendigos y vagabundos están siendo asesinados. La brasileña Mariza es una de ellas. Su amante, el ex-comisario Barbosa, un tipo solitario, repudiado por todos y reconvertido en cantante de fados, sera el unico interesado en investigar su muerte. Sus pesquisas nos iran desgranando los diferentes personajes de la noche lisboeta. Una historia bien hilvanada con un final sorprendente. La Lisboa de estrechas callejuelas,miradores, patios señoriales, fachadas con azulejos de llamativos tonos, pendientes por donde circulan unos achacosos tranvias... son el decorado donde se desarrolla la trama de esta novela. Una ciudad que se erige en protagonista, cuya belleza reside en ese espiritu de decadencia que parece envolverla y que se mueve al son de una melodia que redunda en el derrotismo: el fado.

Afrika beltzera egindako azken bidaiaren berri ematen digu Jon Arretxek liburu honetan; Burkina Fasoko gizon-emakumeek daukate bertan pisu gehiena, eta bidaiaria bera itzalean bezala geratzen da. Liburua are ederrago egiten duen osagai garrantzitsua da Cristina Fernandezen ilustrazio-lana.

Uztailak 14, festa nazionala Parisen, eta gaua ospatzeko Sena ibaian doaz Miarritzeko opera-korukoak, bateau-mouche batean afaltzen eta kantari. Bat-batean, baina, haietako kide baten gorputz txikitua agertuko da ur gainean. Perrot eta Martinez inspektoreak arduratuko dira heriotza argitzeaz; bata beltza, bestea magrebtarra, Pigalle auzoko giroa askotxo gustatzen zaien polizia gogorrak biak. Lanean hasi bezain laster, ordea, katramilatu egingo zaie ikerketa, gertakari berri eta ezustekoak direla-eta.

San Frantzisko auzoko kameren arduradun berriak hamaika bider errepasatu ditu irudiak azken hilabetean; baina alferrik, ez dago Toureren arrastorik, desagertu egin da.Sa Kene, Osman eta Xihab lagunek badakite ihesi joan dela, poliziaren hankapean egoteaz eta irainak jasateaz nazkaturik. Burkinafasoarrak Nafarroako Pirinioetan ezkutatzea erabaki du, herri galdu batean; Adama aspaldiko adiskidea du han zain. Elkarrekin zeharkatu zuten itsasoa pateran, eta beraiek izan ziren itsasaldi hartatik bizirik iritsi ziren bakarrak.Tourek beste lanbide bat du orain bere curriculum bereziari eransteko: ardiak zaintzen ditu. Bizimodu lasaia, ez du besterik nahi, baina edonora joaten dela ere, ezin dio bere patuari ihes egin. Gure detektibe-igarleak hainbat gorabehera biziko ditu, eta hiltzeko zorian ere egongo da, gogoz kontra nahasirik suertatu den kasu bat argitzeko zereginean.Eleberri honen protagonistak bere arazoetatik ihes egin eta bakea bilatzen du beste leku batean, baina horrek ez dio migratzaile gisa aurrez aurre topatzen dituen zailtasunak konpontzen lagunduko. Horixe deskribatzen du Arretxek eleberri beltz honetan, testu soil baina, aldi berean, umorez zipriztindutako rural noir honetan.

Bilboko San Frantzisko izan zitekeen, baina Madrilgo Lavapiés auzoa da. Bertako apartamentu batean bizi da bakar-bakarrik Toure, gure sasi detektibe ezaguna, Nafar Pirinioetako herrixka batean eta Parisen ihesi ibili ondoren.Frantziako hiriburuan lapurtutako harribitxi batzuk ezkutatu ditu Retiro parkean, toki segurua delakoan, baina norbaitek ostu ditu. Ezkutalekuan, bitxiak ordezkatuz, dortoka bat utzi dute lapurrek, inskripzio misteriotsu batekin. Hori da Tourek duen arrasto bakarra, eta hortik tiraka saiatuko da altxorra berreskuratzen.Ikerketa honetan ez da bakarrik egongo, baina. Sa Kene, San Frantziskoko bere lagun eta amorantea, izango du bidelagun oztopoz eta arriskuz beteriko bilaketan.Jon Arretxek, bere ohiko estilo dinamiko eta bizia baliaturik, Toureren sagako lehenengo liburuetara garamatza, umorea berreskuratuta. Edonola ere, kontakizun poliziakotik harago, zortzigarren entrega honetan, egun ikusten diren bidegabekeriak eta gizarteko baztertuen egoera lazgarria salatuko ditu zorroztasunez.